In Emmerich maakt Probat al meer dan 140 jaar de meest succesvolle koffiebranders ter wereld. Van elke tien koppen koffie die er wereldwijd worden gedronken, worden er zeven gezet met bonen die zijn gebrand in installaties van de Probat-Gruppe. En omdat de consumptie van koffie toeneemt – ook en vooral in de productielanden –, heerst er aan de Nederrijn vlak voor de Nederlandse grens een opgewonden stemming.

In de loop der tijd zijn we allemaal grote koffie-experts geworden. We bestellen latte macchiato en cappuccino alsof we nooit anders hebben gedaan. We kunnen koffiesoorten als arabica en robusta van elkaar onderscheiden, we kopen koffiezetapparaten die het water automatisch opgieten zoals we het vroeger met de hand deden en we zetten koffie op z’n Frans, Italiaans of Turks. Maar de naam Probat zegt de meeste koffiegenieters niets, omdat zij zich concentreren op het zetten van koffie en zich niet bezighouden met koffiebranden. Overal ter wereld werkt het merendeel van de koffiebranders met installaties van de Probat-Gruppe. Voor de knowhow van Probat bestaat alom grote belangstelling. De installatiebouwers uit Emmerich zijn niet voor niets wereldmarktleider.

Dat de meest succesvolle koffiebranders al meer dan 140 jaar worden gefabriceerd aan de Nederrijn en niet in havensteden als Hamburg of Bremen, heeft te maken met de pioniersgeest van de zakenlieden uit Emmerich. Bovendien is Emmerich gunstig gelegen aan de Rijn en aan de destijds pas geopende spoorlijn van Amsterdam naar Basel. Koffie was toen nog een luxeartikel. Rauwe koffiebonen waren te koop bij de kruidenier, gebrand werden ze thuis boven het fornuis of de kachel. In de gründerzeit, de periode van grote economische voorspoed in de tweede helft van de negentiende eeuw, bedachten de zakenlieden Alexius van Gülpen en Johann Heinrich Lensing een manier om het genieten van koffie voor hun klanten gemakkelijker te maken: als ze zelf rauwe koffiebonen gingen branden, konden ze deze als kant-en-klaarproduct verkopen. Daarvoor moesten er koffiebranders worden ontwikkeld die groter waren dan de kleine trommels met handslinger voor thuisgebruik. Zo kwam de jonge ingenieur Theodor von Gimborn in het spel. Met z’n drieën richtten ze de ‘Emmericher Maschinenfabrik und Eisengießerei van Gülpen, Lensing & von Gimborn’ op. Daar ontstond in 1870 de eerste kogelbrander, die korte tijd later in serieproductie ging. Het prestatievermogen van de robuuste, moderne branders werd snel in brede kring bekend en de verkoop liep als een trein. In 1900 waren er wereldwijd 50.000 stuks verkocht en in 1938 al 100.000.

De lange firmanaam is na de oorlog veranderd in ‘Probat’, of om precies te zijn in ‘Probat-Werke von Gimborn Maschinenfabrik’. Probat, het Latijnse woord voor ‘beproefd’ of ‘deugdelijk’, was al de merknaam van een koffiebrander. Uiteindelijk werd deze merknaam ook de firmanaam. Probat is nog steeds een familiebedrijf dat sterk is verbonden met de regio Niederrhein, maar de bedrijfsactiviteiten zijn inmiddels uitgebreid tot de gehele wereld. Tot 1993 stond het bedrijf onder leiding van drie leden van de oprichtersfamilie Von Gimborn. De onderneming is nog steeds in handen van de families en wordt in de vierde generatie geleid door Wim Abbing, een schoonzoon van Carl Hans von Gimbhorn.  Ook de nazaten van de twee zakenlieden zijn het product koffie tot op heden trouw gebleven. Zo handelt de eveneens in Emmerich gevestigde onderneming Lensing & van Gülpen nog steeds in gebrande koffie van het merk Royal, die bijvoorbeeld te koop is bij de Manufactum-winkels en bij het chique warenhuis Kadewe in Berlijn. Maar Probat heeft zich van het begin af aan toegelegd op koffiebranders – en het succes heeft aangetoond dat dit een juiste beslissing is geweest. De onderneming heeft momenteel een wereldmarktaandeel van ruim 50%. En de consumptie van koffie blijft wereldwijd toenemen. Ook in Brazilië, dat tot nu toe vooral bekend stond als de grootste koffieproducent ter wereld, wordt er steeds meer koffie gedronken. Hier in West-Europa hebben de Amerikaanse ketens de drank met hun ‘coffee to go’ met name bij jonge mensen bijzonder populair gemaakt. Hoewel koffiebranders een lange levensduur hebben, neemt de vraag naar deze installaties dus wereldwijd toe.

Terwijl er in Duitsland voor de oorlog nog duizenden kleine koffiebranderijen waren, begon er na de oorlog een concentratieproces waardoor de markt uiteindelijk door enkele grote branderijen werd beheerst. Toch zijn er tegenwoordig ook weer een aantal kleinere, gespecialiseerde branders. Ook de trend om te kiezen voor verse producten leidt de laatste jaren tot veranderingen op de koffiemarkt. Met kleine winkelkoffiebranders met een groot prestatievermogen kunnen rauwe koffiebonen in hoeveelheden tot vijftig kilo direct op het verkooppunt worden gebrand, bijv. bij de bakker of het café op de hoek. Met de nieuwe serie Probatone levert Probat hiervoor de juiste trommelbranders. Ca. 49% van alle installaties wordt afgenomen door kleine middenstandsbedrijven. Rauwe koffiebonen zijn jarenlang houdbaar, de aroma’s niet. Pas door het branden ontwikkelt de boon meer dan duizend aroma’s, die vluchtig zijn wanneer ze zich aan zuurstof binden. ”Alles wat je ruikt, zit niet in het kopje“, weet Inga Schäper, manager communicatie en training bij Probat. Voor klanten die meer willen weten over de samenhang tussen koffiesoorten, koffiebranden, fijnheid van maling en toebereiding, worden er in Emmerich diverse cursussen gegeven.

Probat heeft nog altijd concurrentie, maar bevindt zich wereldwijd in een goede positie. Veel concurrenten van vroeger zijn inmiddels verdwenen. De Amerikaanse fabrikant van koffiebranders Burns, die werd opgericht in 1864, was lange tijd de grootste tegenspeler op de Amerikaanse markt. In de jaren negentig van de vorige eeuw kon de Probat-Gruppe Burns overnemen. De oudste koffiebranders zijn nu onder één dak verenigd. Wereldwijd heeft Probat 650 medewerkers, waarvan er 360 werkzaam zijn in Emmerich. Probat kiest er uitdrukkelijk voor in Duitsland gevestigd te blijven. Al vanaf de oprichting kan de productie in Emmerich bogen op gekwalificeerde vakmensen, een optimale infrastructuur en de beschikbaarheid van de modernste technologieën. De belangrijkste markt is Europa met een aandeel van 49%. Daarop volgen Noord-Amerika met 25% en Zuid-Amerika, Azië en Afrika met 24%. Probat staat bekend om zijn hoge technologische niveau. Dit is te danken aan het eigen laboratorium en het technische onderzoeks- en ontwikkelingscentrum, waar ontwikkelingen worden gedaan en brandprocédés door klanten kunnen worden getest. De koffie-experts in Emmerich hebben al ontwikkelingsopdrachten uitgevoerd voor Nestlé en Kraft. Samen met de molenfabrikant Mahlkönig uit Hamburg en de Italiaanse espressomachinefabrikant La Marzocco uit Florence heeft Probat het project Songwa Estates in Tanzania in het leven geroepen. In deze Oost-Afrikaanse modelplantage wordt geïnteresseerde klanten in een intensieve driedaagse cursus alles geleerd over de productie van koffie.

Ook technologisch gezien is het branden van koffiebonen – en sinds enige tijd ook van cacaobonen en oliezaden – nog steeds een uitdaging. Naast de traditionele trommelbranders zijn er nu ook machines die gebaseerd zijn op de werking van tangentiële en centrifugale krachten. De centrifugale koffiebranders van de serie Saturn werden pas in de jaren tachtig van de vorige eeuw zover ontwikkeld dat ze op de markt konden worden gebracht. De pioniersgeest in Emmerich is nog steeds dagelijks waarneembaar. De Probat-fabrieken zijn de grootste opleiders in het aan de Nederrijn gelegen grensgebied met Nederland. Ruim 10% van het personeel bestaat uit leerlingen die worden opgeleid voor zeven verschillende beroepen. En voor een liefdevolle blik in het verleden kunnen belangstellenden terecht in het Museum für Kaffeetechnik. Dit museum kan op werkdagen na het maken van een telefonische afspraak (tel. +49 (0)2822 912 331) worden bezichtigd. Directeur Wim Abbing kijkt uit naar uw komst: ”Iedereen is van harte uitgenodigd voor een bezoek aan ons museum om daar persoonlijk kennis te maken met de meer dan 140-jarige traditie van onze onderneming.“